مىگويم : در مصباح الشريعه از امام صادق عليه السّلام نقل شده كه فرموده است : خوشا به حال بنده‌اى كه با نفس خويش و هوسهاى آن مجاهده كند . هر كس لشگر هواى نفس را شكست دهد به خشنودى خدا دست يافته ، و آن كه عقلش با مجاهده و تسليم و فروتنى در بساط خدمت حق « هواى نفس » امّاره‌اش را زير پا گذارد پيروزى بزرگى به دست آورده است . چه ميان بنده و خداوند هيچ حجابى تاريكتر و وحشتناكتر از نفس و خواهشهاى آن وجود ندارد ، و براى سركوب و قطع آنها سلاحى يافت نمىشود كه از اظهار نياز و خشوع به درگاه الهى و گرسنگى و تشنگى روز و بيدارى شب برنده‌تر و مؤثرتر باشد . كسى كه داراى اين اوصاف باشد اگر بميرد شهيد مرده و اگر زنده باشد و استقامت ورزد سرانجام او رسيدن به رضوان اكبر است . خداوند فرموده است : وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ « 1 » . هنگامى كه كسى را يافتى كه بيش از تو در اين راه در كوشش و تلاش است نفس خويش را توبيخ و سرزنش كن تا بيشتر از او به سعى و مجاهده پردازد . اوامر و نواهى خداوند را لگام نفس خويش قرار ده ، و آن را مانند كسى كه اسب گريز پا را رام و ترتيب مىكند و در هر گام آغاز و انجام آن را بدرستى مىسنجد به حركت درآور . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله آن قدر نماز گزارد تا دو پايش آماس كرد ، و مىفرمود : « ايا بنده‌اى شكر گزار نباشم ؟ » . منظور آن حضرت اين بود كه امّتش عبرت گيرد و از مجاهده و عبادت و رياضت در هيچ حالى غفلت نورزد . علاوه بر اين هرگاه تو حلاوت عبادت خداوند را بيابى و بركات آن را ببينى و از انوار آن روشنى كسب كنى حتى يك ساعت از عبادت باز نمىايستى اگر چه تنت را تكّه تكّه كنند . بى شك آنهايى كه از عبادت رو بر مىگردانيده‌اند جز محروميت آنها از عصمت و توفيقى كه پيشينيان از آنها برخوردار بوده‌اند سببى ندارد . از ربيع بن خثيم پرسيدند : چرا شب نمىخوابى ، پاسخ داد : براى آن كه از غلبهء خواب مىترسم « 2 » . غزّالى مىگويد : اگر بگويى نفس من براى مجاهده و مواظبت بر اذكار از من فرمانبردارى نمىكند ، راه درمان آن چيست ؟ پاسخ آن كه درمانش اين است كه به اخبارى كه در فضيلت مجاهده كنندگان وارد شده گوش فرا دهى ، و سودمندترين درمانها آن است كه با بنده‌اى از بندگان خدا كه در عبادت

--> ( 1 ) عنكبوت / 69 : و آنها كه در راه ما با خلوص نيّت مجاهده كنند قطعا هدايتشان خواهيم كرد ، و خدا با نيكوكاران است . ( 2 ) باب 80 .